Na de Omnibus geldt de CSRD alleen nog voor ondernemingen met meer dan 1.000 werknemers en meer dan €450 miljoen netto omzet; zij rapporteren voor het eerst over boekjaar 2027. Een mkb bedrijf is dus niet zelf rapportageplichtig. Wel krijg je vragen van grote klanten en banken, en daarvoor is sinds 24 september 2026 een wettelijke bovengrens: een CSRD plichtige onderneming mag van ketenpartners met maximaal 1.000 werknemers niet meer vragen dan de vrijwillige standaard (VS, voorheen VSME).
Dat verandert de vraag voor het mkb van "moeten wij een duurzaamheidsverslag maken?" naar "welke gegevens moeten wij paraat hebben en hoe houden wij dat beperkt?". Het antwoord is minder werk dan veel adviseurs in 2024 voorspelden, maar meer dan niets. In dit artikel lees je de actuele stand per oktober 2026, waar de vragen vandaan komen, wat de vrijwillige standaard inhoudt en hoe je een CO2 voetafdruk maakt uit de kostensoorten in je boekhouding.
Wat is de stand van de CSRD per oktober 2026?
De CSRD (richtlijn 2022/2464) is in twee stappen versoepeld.
- Stop the clock (april 2025): richtlijn 2025/794 stelde de rapportage voor de tweede golf (grote ondernemingen die nog niet rapporteerden) en de derde golf (beursgenoteerd mkb) twee jaar uit.
- Omnibus I (februari 2026): de inhoudelijke wijzigingsrichtlijn is op 24 februari 2026 definitief aangenomen, op 26 februari 2026 gepubliceerd in het Publicatieblad en op 18 maart 2026 in werking getreden. Lidstaten hebben in principe een jaar om haar om te zetten.
De kern van de Omnibus:
- Nieuwe reikwijdte: alleen EU ondernemingen met meer dan 1.000 werknemers en meer dan €450 miljoen netto omzet. Voor niet EU groepen geldt een EU omzet van meer dan €450 miljoen, met dochters of bijkantoren boven €200 miljoen EU omzet.
- Beursgenoteerd mkb valt eruit: de derde golf vervalt.
- Eerste rapportage voor de nieuwe groep: over boekjaar 2027, te publiceren in 2028.
- Waardeketenbegrenzing: rapportageplichtige ondernemingen mogen van partners in hun keten met maximaal 1.000 werknemers niet meer informatie eisen dan de vrijwillige standaard bevat.
- Eenvoudiger ESRS: de Europese Commissie heeft op 3 juli 2026 herziene, sterk ingekorte ESRS vastgesteld.
De vrijwillige standaard is vastgelegd in Gedelegeerde Verordening (EU) 2026/1560 van 3 juli 2026, gepubliceerd op 21 september 2026 en in werking getreden op 24 september 2026.
Hoe staat het met de Nederlandse implementatie?
Nederland loopt achter. Het wetsvoorstel Wet implementatie richtlijn duurzaamheidsrapportering (36 678) is op 13 januari 2025 bij de Tweede Kamer ingediend, maar was in de loop van 2026 nog niet afgerond; de minister adviseerde de Kamer in februari 2026 de behandeling af te stemmen op de Omnibus. Door de te late omzetting loopt een inbreukprocedure van de Europese Commissie.
Twee keuzes zijn wel bekend:
- Vrijstelling 2025 en 2026 voor de eerste golf: ondernemingen die al vanaf boekjaar 2024 moesten rapporteren, maar onder de nieuwe drempels vanaf 2027 niet meer, worden voor de tussenliggende boekjaren 2025 en 2026 vrijgesteld.
- Reparatieclausule: omdat de wet niet op tijd in werking trad, heeft de minister een reparatieclausule aangekondigd. Is de implementatiewet niet uiterlijk 1 oktober 2026 in werking, dan geldt die clausule ook voor boekjaar 2026, zodat ondernemingen een redelijke termijn houden.
Voor het mkb verandert dit weinig: je valt in vrijwel alle gevallen buiten de reikwijdte. Wat voor je telt, is de waardeketenbegrenzing, en die staat rechtstreeks in de Europese richtlijn en de gedelegeerde verordening. Houd er rekening mee dat de precieze Nederlandse wettekst nog kan wijzigen; de Europese hoofdlijnen liggen vast.
Waarom krijg je toch vragen van klanten en banken?
Er zijn drie bronnen.
- Grote klanten: een CSRD plichtige afnemer moet over zijn hele keten rapporteren, inclusief scope 3 emissies. Dat betekent: gegevens van leveranciers. Ook ondernemingen die niet meer CSRD plichtig zijn, blijven vaak vragen, omdat ze klimaatdoelen hebben afgesproken of zelf aan grote klanten leveren.
- Banken: de richtlijnen van de Europese Bankautoriteit over het beheer van ESG risico's gelden sinds 11 januari 2026 voor grote banken en uiterlijk vanaf 11 januari 2027 voor kleine en niet complexe instellingen. Banken moeten ESG risico's in hun kredietbeoordeling meenemen en vragen je daarom om bijvoorbeeld energieverbruik, energielabels van panden en emissies.
- Aanbestedingen en investeerders: overheden en investeerders gebruiken duurzaamheidscriteria bij gunning en due diligence, zie ook investor ready worden.
De waardeketenbegrenzing geldt voor informatie die een CSRD plichtige onderneming vraagt voor haar duurzaamheidsverslag. Een bank die gegevens vraagt voor haar eigen risicobeheer, valt onder andere regels. In de praktijk is de vrijwillige standaard ook voor banken het meest bruikbare antwoordformaat, omdat hij juist met dat doel is ontwikkeld.
Wat staat er in de vrijwillige standaard?
De standaard is gebaseerd op de VSME die EFRAG in december 2024 publiceerde. Hij kent een basismodule en een uitgebreide module.
- Basismodule: bedoeld als instap, ook voor micro ondernemingen. Bevat onder meer de grondslag van de rapportage, beleid en praktijken, energieverbruik en broeikasgasemissies in scope 1 en 2, vervuiling, biodiversiteit, water, grondstoffen en afval, gegevens over het personeel (aantal, verloop, ongevallen, beloning, opleiding) en veroordelingen voor corruptie.
- Uitgebreide module: voor ondernemingen die meer moeten of willen laten zien aan banken en grote klanten. Voegt onder meer reductiedoelen, klimaatrisico's, en waar relevant scope 3 toe.
Beslisregel: begin met de basismodule. Pas als een belangrijke klant of je bank expliciet om onderdelen van de uitgebreide module vraagt, breid je uit met precies die onderdelen. Vraagt een klant meer dan de standaard, dan mag je je, als je maximaal 1.000 werknemers hebt, beperken tot wat de standaard voorschrijft.
Hoe haal je CO2 uit je administratie?
Het grootste deel van scope 1 en 2 staat al in je boekhouding, alleen in euro's. De methode:
- Splits de kostensoorten: zorg voor aparte grootboekrekeningen voor gas, elektriciteit, brandstof per type (diesel, benzine, laden van elektrische auto's) en eventuele warmte. In Moneybird en Exact Online is dat een kwestie van het rekeningschema aanpassen en de boekingsregels voor de energieleverancier en de tankpas juist zetten.
- Leg de fysieke hoeveelheid vast: euro's zijn geen emissies. Neem per factuur het aantal kWh, m3 gas of liters brandstof over. Energiefacturen en tankpasoverzichten bevatten die gegevens; een kwartaalexport van de tankpas is meestal genoeg.
- Vermenigvuldig met een emissiefactor: gebruik de actuele lijst op co2emissiefactoren.nl, de Nederlandse referentie. Gebruik elk jaar dezelfde bron en vermeld welke factoren je gebruikt.
- Gebruik de boekhouding als volledigheidscontrole: stijgt het bedrag op de grootboekrekening, maar niet het aantal liters, dan mis je een bron.
- Scope 3 alleen waar gevraagd: voor inkoop van goederen en diensten kun je met kentallen per euro werken, maar die zijn grof. Doe dit alleen als een klant er concreet om vraagt.
Rekenvoorbeeld: installatiebedrijf met 35 medewerkers
Een installatiebedrijf met 35 medewerkers, €6 miljoen omzet en 20 bestelbussen. Uit de administratie over 2025:
- Aardgas pand: 12.000 m3 × circa 2,1 kg CO2 per m3 = circa 25 ton.
- Elektriciteit: 60.000 kWh grijze stroom × circa 0,48 kg per kWh = circa 29 ton. Met Nederlandse groene stroom met garanties van oorsprong is dit in de marktgebaseerde methode nagenoeg nul.
- Diesel bestelbussen: 18.000 liter × circa 3,5 kg per liter = circa 63 ton.
Totaal scope 1 en 2: circa 117 ton CO2, waarvan ruim de helft uit de bussen. De factoren zijn afgerond en gebaseerd op de well to wheel waarden van co2emissiefactoren.nl voor 2026; gebruik voor je eigen berekening de actuele waarde uit die lijst. Kijk ook welke methode je klant vraagt, want sommige vragenlijsten willen strikt de verbrandingsemissies.
Wat dit oplevert: met één tabel van drie regels beantwoord je de klimaatvraag van de meeste klanten en banken. Belangrijker: je ziet waar het zit. Overstappen op groene stroom halveert hier bijna de scope 2, en elektrificatie van een deel van het wagenpark doet meer dan elke andere maatregel. Zulke investeringen kunnen in aanmerking komen voor fiscale regelingen; zie ons artikel over investeringsaftrek in 2026.
Veelgemaakte fouten
- Een volledig CSRD traject starten: voor een mkb bedrijf is dat in vrijwel alle gevallen overbodig na de Omnibus.
- Elke klantvragenlijst apart beantwoorden: maak één VSME dossier en hergebruik het. Dat bespaart per vragenlijst uren.
- Rekenen op euro's: kentallen per euro voor energie zijn onnauwkeurig en gaan scheef bij prijsschommelingen. Gebruik kWh, m3 en liters.
- Elk jaar een andere bron: wisselende emissiefactoren maken je trend onbetrouwbaar.
- Te veel prijsgeven: vraagt een CSRD plichtige klant meer dan de vrijwillige standaard en heb je maximaal 1.000 werknemers, dan hoef je dat niet te leveren.
- Personeelsdata vergeten: de basismodule vraagt ook om verloop, ongevallen en opleiding. Die gegevens zitten in je salarisadministratie, niet in de boekhouding.
Stappenplan voor 2026
- Inventariseer de vragen: welke klanten, banken en aanbesteders vragen wat, en wanneer.
- Richt het rekeningschema in: aparte grootboekrekeningen per energiedrager en brandstof.
- Leg hoeveelheden vast: per kwartaal kWh, m3 en liters uit facturen en tankpas.
- Bereken scope 1 en 2 met co2emissiefactoren.nl, voor 2025 als basisjaar.
- Vul de basismodule van de vrijwillige standaard in, inclusief personeelsgegevens uit de salarisadministratie.
- Kies twee of drie maatregelen met de grootste impact en zet ze in je investeringsplan.
- Herhaal jaarlijks bij de jaarafsluiting, zodat de cijfers aansluiten op de jaarrekening.
Wat dit voor je betekent
Als je minder dan 1.000 werknemers hebt, hoef je geen CSRD verslag te maken, maar je hebt wel een kleine, betrouwbare dataset nodig die je aan klanten en banken kunt geven. De meeste gegevens zitten al in je administratie en salarisadministratie. Wij richten het rekeningschema in Moneybird of Exact Online zo in dat energie en brandstof apart zichtbaar zijn, leggen de hoeveelheden vast bij de maandafsluiting en leveren bij de jaarafsluiting een scope 1 en 2 overzicht dat aansluit op de jaarrekening. Voor een volledige VSME rapportage of strategische keuzes over verduurzaming schakelen we waar nodig een specialist in; wij zorgen dat de cijfers kloppen.
Let op: Dit artikel is met zorg samengesteld op basis van de Europese en Nederlandse regelgeving zoals die in oktober 2026 bekend is en is bedoeld als algemene toelichting. De Nederlandse implementatie is nog niet afgerond en details kunnen wijzigen. Het vormt geen persoonlijk juridisch advies. Overleg altijd met je adviseur voordat je beslissingen neemt.
Veelgestelde vragen
- Moet mijn mkb bedrijf voldoen aan de CSRD? Vrijwel zeker niet. Na de Omnibus geldt de CSRD alleen voor ondernemingen met meer dan 1.000 werknemers en meer dan €450 miljoen netto omzet, en beursgenoteerd mkb valt eruit.
- Wat is de VSME? De vrijwillige rapportagestandaard voor ondernemingen die niet onder de CSRD vallen. Sinds 24 september 2026 is hij als vrijwillige standaard (VS) in een Europese verordening vastgelegd en geldt hij als bovengrens voor vragen uit de keten.
- Mag een klant mij verplichten een CO2 berekening te leveren? Een klant kan het contractueel vragen. Is de klant CSRD plichtig en heb je maximaal 1.000 werknemers, dan mag hij voor zijn verslag niet meer vragen dan de vrijwillige standaard. Scope 1 en 2 vallen daar wel onder.
- Welke emissiefactoren moet ik gebruiken? In Nederland is co2emissiefactoren.nl de gangbare referentie. Gebruik elk jaar dezelfde bron en vermeld welke versie je gebruikt.
- Moet ik scope 3 rapporteren? Niet in de basismodule. Alleen als een klant of bank er specifiek om vraagt, en dan bij voorkeur voor de categorieën die er voor je bedrijf echt toe doen.
- Wanneer moeten de grote bedrijven die overblijven rapporteren? Over boekjaar 2027, met publicatie in 2028. Hun vragen aan leveranciers komen dus in de loop van 2027 en 2028 op gang.
Bronnen
- RVO, Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD) (https://www.rvo.nl/onderwerpen/csrd)
- Ondernemersplein, CSRD: minder bedrijven moeten rapporteren over duurzaamheid (https://ondernemersplein.overheid.nl/wetswijzigingen/grote-bedrijven-moeten-rapporteren-over-duurzaamheid/)
- Rijksoverheid, Kamerbrief over reparatieclausule en wetgevingsoverleg CSRD, 9 februari 2026 (https://www.rijksoverheid.nl/documenten/2026/02/09/reparatieclausule-en-wetgevingsoverleg-csrd)
- Eerste Kamer, Wet implementatie richtlijn duurzaamheidsrapportering (36.678) (https://www.eerstekamer.nl/wetsvoorstel/36678_wet_implementatie_richtlijn)
- EUR-Lex, Gedelegeerde Verordening (EU) 2026/1560 (https://eur-lex.europa.eu/eli/reg_del/2026/1560/oj/eng)
- Europese Commissie, Commission adopts revised sustainability reporting standards, 3 juli 2026 (https://finance.ec.europa.eu/news/commission-adopts-revised-sustainability-reporting-standards-reduce-administrative-burdens-eu-2026-07-03_en)
- Accountancy Vanmorgen, Omnibus richtlijn met soepeler CSRD gepubliceerd (https://www.accountancyvanmorgen.nl/2026/03/03/omnibus-richtlijn-met-soepeler-csrd-gepubliceerd/)
- EBA, Final Guidelines on the management of ESG risks (https://www.eba.europa.eu/sites/default/files/2025-01/fb22982a-d69d-42cc-9d62-1023497ad58a/Final%20Guidelines%20on%20the%20management%20of%20ESG%20risks.pdf)
- CO2emissiefactoren, Lijst emissiefactoren (https://co2emissiefactoren.nl)
Lees ook: Investeringsaftrek 2026: KIA, EIA, MIA, Vamil en WBSO op een rij · KPI dashboard voor founders: de 8 tot 12 cijfers die je echt nodig hebt · Maandafsluiting in 5 werkdagen: planning, checklist en aansluitingen
Liever laten regelen?
Wil je de duurzaamheidsvragen van klanten en je bank beantwoorden met cijfers die gewoon uit je administratie komen? Bekijk Finance-as-a-Service of fractional CFO, of plan een vrijblijvende kennismaking.
