Wet DBA 2026: zo handhaaft de Belastingdienst schijnzelfstandigheid

Sinds 1 januari 2025 handhaaft de Belastingdienst weer volledig op schijnzelfstandigheid: hij kan loonheffingen naheffen over de periode vanaf 1 januari 2025. In 2026 geldt nog een gedeeltelijke zachte landing (geen verzuimboetes, controle begint in principe met een bedrijfsbezoek), maar vergrijpboetes bij opzet of grove schuld zijn sinds 1 januari 2026 weer mogelijk en vanaf 2027 handhaaft de Belastingdienst zonder overgangsregime. Daarbovenop treedt op 31 december 2026 een rechtsvermoeden van werknemerschap in werking voor werkenden met een uurtarief onder (naar verwachting) €38.

De Wet DBA zelf is daarbij nauwelijks veranderd. Wat wel veranderd is: de Belastingdienst kijkt weer echt, de Hoge Raad heeft met het Deliveroo arrest de beoordeling verbreed, en de politiek heeft in 2026 een andere koers gekozen voor de lange termijn. Voor een BV met een paar vaste freelancers, een bureau dat structureel met zzp'ers draait of een scale up met een externe developer squad betekent dat: nu inventariseren, nu documenteren, en waar nodig nu omzetten. In dit artikel lees je hoe de handhaving in 2026 werkt, welke criteria tellen, wat de stand van de wetgeving is en wat je concreet moet doen.

Wat is er per 1 januari 2025 veranderd?

Van 2016 tot en met 2024 gold een handhavingsmoratorium. De Belastingdienst trad in die periode alleen op tegen kwaadwillende opdrachtgevers. Voor alle anderen bestond feitelijk geen financieel risico, ook als de arbeidsrelatie in werkelijkheid een dienstbetrekking was. Dat moratorium is per 1 januari 2025 volledig opgeheven.

Sindsdien kan de Belastingdienst bij elke opdrachtgever vaststellen dat een zogenaamde zzp'er fiscaal in dienstbetrekking werkt. Gevolg: naheffing van loonbelasting, premies volksverzekeringen, premies werknemersverzekeringen en de inkomensafhankelijke bijdrage Zvw, plus belastingrente. Die naheffing gaat in principe terug tot 1 januari 2025. Bij opzet, of als je een eerder gegeven aanwijzing hebt genegeerd, kan de Belastingdienst verder teruggaan.

Belangrijk voor de beeldvorming: de modelovereenkomsten van de Belastingdienst geven geen vrijwaring. Een modelovereenkomst zegt alleen iets als je er in de praktijk ook naar werkt. De inspecteur kijkt naar hoe het werk feitelijk wordt uitgevoerd, niet naar de titel boven het contract.

Hoe handhaaft de Belastingdienst in 2026?

Het kabinet heeft eind 2025 besloten de zachte landing in 2026 gedeeltelijk te verlengen. Concreet betekent dat voor 2026:

• Geen verzuimboetes: wie zonder opzet de regels niet goed heeft toegepast, krijgt over 2026 geen verzuimboete. Verzuimboetes zijn pas weer mogelijk vanaf 1 januari 2027.
• Vergrijpboetes wel mogelijk: bij opzet of grove schuld kan de Belastingdienst sinds 1 januari 2026 een vergrijpboete opleggen, voor situaties vanaf die datum.
• Start met een bedrijfsbezoek: bij een vermoeden van schijnzelfstandigheid begint de Belastingdienst in principe met een bedrijfsbezoek, gericht op uitleg en het bespreken van de situatie. Daarop kan een aanwijzing volgen waarin staat wat je moet aanpassen.
• Naheffing blijft mogelijk: de bevoegdheid om loonheffingen na te heffen vanaf 1 januari 2025 blijft volledig intact. De zachte landing gaat over boetes, niet over de belasting zelf.

Vanaf 2027 geldt reguliere handhaving: boekenonderzoeken, naheffingen en verzuimboetes zoals bij elke andere loonheffingenfout. De aanwijzing uit een bedrijfsbezoek is daarbij een belangrijk ijkpunt. Wie na een aanwijzing niets doet, verliest elk beroep op goede trouw.

Welke criteria tellen sinds het Deliveroo arrest?

De vraag of iemand werknemer is, wordt beantwoord aan de hand van artikel 7:610 BW: arbeid, loon en gezag. In het Deliveroo arrest van 24 maart 2023 heeft de Hoge Raad bepaald dat de bedoeling van partijen daarbij niet doorslaggevend is. Het gaat om alle omstandigheden van het geval, in onderling verband. De Hoge Raad noemt onder meer:

• Aard en duur van het werk: structureel, langdurig werk wijst eerder op een dienstbetrekking dan een afgebakend project.
• Wie bepaalt werk en werktijden: zit de opdrachtgever op het hoe en wanneer, dan wijst dat op gezag.
• Inbedding in de organisatie: werkt de freelancer mee in de vaste teams, rituelen en systemen, met een eigen functie in het organogram?
• Persoonlijke arbeid: mag de freelancer zich vrij laten vervangen, of moet hij het werk zelf doen?
• Totstandkoming van het contract: is er onderhandeld, of tekent de werkende de standaardvoorwaarden van de opdrachtgever?
• Wijze van belonen: vast uurtarief per maand zonder resultaatafspraak lijkt op loon, een vaste prijs per opgeleverd resultaat niet.
• Hoogte van de beloning: een tarief dat nauwelijks boven het loon van een vergelijkbare werknemer ligt, wijst op werknemerschap.
• Commercieel risico: draagt de werkende het risico van fouten, debiteurenverlies en leegloop?
• Ondernemerschap: gedraagt de werkende zich in het economisch verkeer als ondernemer? Denk aan meerdere opdrachtgevers, eigen acquisitie, eigen reputatie en investeringen.

In de Uber zaak (prejudiciële beslissing van 21 februari 2025) heeft de Hoge Raad verduidelijkt dat ondernemerschap buiten de specifieke opdracht een relevant en soms doorslaggevend gezichtspunt kan zijn. Hetzelfde werk voor dezelfde opdrachtgever kan daardoor voor de ene werkende wel en voor de andere niet als arbeidsovereenkomst kwalificeren. Voor je als opdrachtgever betekent dat: de beoordeling is per persoon, niet per functie.

Wat is de stand van de wetgeving in oktober 2026?

Er zijn drie sporen, en het is goed die uit elkaar te houden.

Het rechtsvermoeden (aangenomen). Het wetsvoorstel Vbar (verduidelijking beoordeling arbeidsrelaties en rechtsvermoeden) bestond uit twee delen. Het deel dat de beoordeling moest verduidelijken, heeft het kabinet op 6 maart 2026 geschrapt. Het rechtsvermoeden is als apart wetsvoorstel (36 783) doorgezet. De Eerste Kamer heeft het op 16 juni 2026 aangenomen, en het treedt op 31 december 2026 in werking. Het vermoeden houdt in dat er een arbeidsovereenkomst wordt vermoed als de werkende een uurtarief heeft onder een wettelijke grens. Die grens is in de parlementaire stukken €38 per uur, gemeten naar 1 januari 2026, en wordt periodiek geïndexeerd. Het exacte bedrag dat op 31 december 2026 geldt, wordt apart vastgesteld; ga dus niet uit van precies €38 totdat het gepubliceerd is.

Het vermoeden werkt alleen civielrechtelijk, in de verhouding tussen werkende en opdrachtgever. De werkende kan zich erop beroepen en dan moet de opdrachtgever bewijzen dat er geen arbeidsovereenkomst is. Het is geen fiscale norm en bindt de Belastingdienst niet rechtstreeks. Maar oordeelt een rechter dat er een arbeidsovereenkomst is, dan ligt een fiscale naheffing in het verlengde.

De Zelfstandigenwet (in voorbereiding). In plaats van de geschrapte verduidelijking werkt het kabinet aan een Zelfstandigenwet. Op 9 april 2026 stuurde minister Aartsen een koersbrief, op 10 september 2026 een vervolgbrief. Het concept werkt met twee toetsen: een zelfstandigentoets die kijkt naar de persoon (ondernemerschap) en een werkrelatietoets die kijkt naar vrijheid en de afwezigheid van gezag binnen de opdracht. Het concept gaat eind september 2026 in een tweede internetconsultatie. De beoogde inwerkingtreding is 1 januari 2028. De criteria zijn dus nog niet definitief; baseer er geen contracten op.

De webmodule en voorlichting (nu). Het kabinet heeft de webmodule Beoordeling arbeidsrelatie aangepast, met meer gewicht voor extern ondernemerschap, en voert de campagne "Zo kan zzp wél". De webmodule geeft een indicatie, geen zekerheid, maar een ingevulde en bewaarde uitkomst is wel bruikbaar in je dossier.

Rekenvoorbeeld: een scale up met zes freelancers

Een SaaS scale up werkt met zes freelancers. Wij scoren ze op de criteria hierboven.

• Vier developers, €95 per uur, 1.600 uur per jaar, sinds 2024: zitten in de vaste sprintteams, gebruiken de laptop en het Slack account van de scale up, hebben geen andere opdrachtgevers en factureren maandelijks dezelfde uren. Score: hoog risico.
• Eén designer, €80 per uur, circa 600 uur per jaar: eigen studio, drie andere klanten, levert per opdracht een afgebakend ontwerp tegen een vaste prijs. Score: laag risico.
• Eén customer support medewerker, €35 per uur, 32 uur per week: werkt volgens het rooster van de scale up. Score: hoog risico, en vanaf 31 december 2026 valt dit tarief onder de verwachte grens van het rechtsvermoeden.

De vier developers kosten samen 4 × €95 × 1.600 = €608.000 per jaar. Over 2025 en 2026 samen is dat €1.216.000 aan vergoedingen waarover de Belastingdienst bij herkwalificatie loonheffingen kan naheffen. Hoe hoog de naheffing precies wordt, hangt af van de vraag of de vergoeding als bruto of als netto loon wordt behandeld en welke premies van toepassing zijn, maar dit is een post die in een due diligence direct als claim op de koopprijs terugkomt. Zie ook ons artikel over investor ready worden.

De oplossing hoeft niet voor iedereen hetzelfde te zijn. Voor de support medewerker is een arbeidsovereenkomst de logische keuze. Voor de developers zijn er drie routes: in dienst nemen, de inzet herstructureren naar echte projectopdrachten met resultaatverplichting en eigen werkwijze, of werken via een payroll of detacheringspartij. De designer kan blijven zoals het is, mits het dossier op orde is.

Wat moeten opdrachtgevers nu concreet doen?

Dit is het stappenplan dat wij bij klanten doorlopen:

• Inventariseer alle externe inhuur: haal uit Moneybird of Exact Online alle crediteuren die structureel uren factureren. Kijk naar de grootboekrekeningen inhuur derden, freelancers en uitbesteed werk, en sorteer op totaalbedrag en looptijd.
• Scoor per persoon: gebruik de Deliveroo criteria en de webmodule. Leg de uitkomst vast met datum.
• Toets het uurtarief: zet iedereen onder of rond €38 per uur apart. Na 31 december 2026 ligt de bewijslast bij je.
• Kies per persoon een route: in dienst, herstructureren, payroll of detachering, of ongewijzigd met een sterk dossier.
• Pas contract en praktijk aan: resultaatverplichting, vrije vervanging, eigen middelen, geen deelname aan interne functioneringscycli. Een contract dat afwijkt van de praktijk is waardeloos.
• Bouw een dossier per freelancer: KVK uittreksel, website, overzicht van andere opdrachtgevers (op verklaring), verzekeringen, offertes, facturen per project.
• Reserveer voor het verleden: heb je hoog risico relaties gehad sinds 1 januari 2025, neem dan een inschatting van de mogelijke naheffing op in je cashflowforecast en bespreek met je adviseur of vrijwillige correctie verstandig is.
• Herhaal jaarlijks: een relatie die bij de start klopte, kan na anderhalf jaar volledig ingebed zijn.

Bureaus die werken met wisselende freelancers op klantprojecten herkennen dit vaak, zie ook projectadministratie voor bureaus. Werk je in ketens met onderaannemers, lees dan ook ons artikel over ketenaansprakelijkheid en de g rekening.

Veelgemaakte fouten

• Vertrouwen op de modelovereenkomst: zonder bijpassende praktijk biedt die geen bescherming.
• Alleen naar het contract kijken: de inspecteur kijkt naar Slack, roosters, e-mailhandtekeningen en of de freelancer in het organogram staat.
• Denken dat de zachte landing ook de naheffing tegenhoudt: alleen boetes zijn beperkt, de belasting vanaf 2025 is gewoon verschuldigd.
• De oud werknemer als zzp'er terughalen: dezelfde persoon, hetzelfde werk, nu op factuur. Dat is het schoolvoorbeeld van schijnzelfstandigheid.
• Eén beoordeling voor een hele groep: na de Uber uitspraak is ondernemerschap persoonsgebonden. Beoordeel per persoon.
• Wachten op de Zelfstandigenwet: die komt op zijn vroegst in 2028 en de criteria liggen nog niet vast. Tot die tijd geldt het huidige recht, met naheffing over 2025, 2026 en 2027.

Wat kunnen zzp'ers zelf doen?

Als zzp'er heb je er belang bij dat je opdrachtgevers je zonder zorgen kunnen inhuren. Opdrachtgevers die risico zien, kiezen in 2026 steeds vaker voor bemiddeling via een payrollbedrijf of stoppen met inhuur. Je versterkt je positie met:

• Aantoonbaar ondernemerschap: meerdere opdrachtgevers, eigen website, eigen acquisitie, beroepsaansprakelijkheidsverzekering, eigen werkplek en middelen.
• Resultaatgerichte offertes: een vaste prijs voor een afgebakend resultaat is sterker dan een open uurtarief.
• Een tarief dat past bij ondernemerschap: een tarief onder of rond de grens van het rechtsvermoeden is vanaf 31 december 2026 een signaal, ook voor jezelf. Reken mee met arbeidsongeschiktheid, pensioen en leegloop.
• Een eigen dossier: bewaar per opdracht de offerte, het contract en hoe je het werk zelf hebt georganiseerd.

Twijfel je tussen eenmanszaak en BV als vorm voor je onderneming, dan helpt ons artikel BV of eenmanszaak in 2026. Let op: een BV verandert niets aan de beoordeling van de arbeidsrelatie als je feitelijk onder gezag werkt.

Wat dit voor je betekent

Als je structureel freelancers inhuurt, dan is 2026 het jaar om het op te ruimen: nog zonder verzuimboetes, maar met naheffing over 2025 en 2026 en met het rechtsvermoeden vanaf de laatste dag van het jaar. Wij zien bij klanten vooral dat de risico's in de administratie al zichtbaar zijn: dezelfde crediteur, elke maand een factuur voor 140 tot 160 uur, al twee jaar lang. Wij draaien die analyse uit Moneybird of Exact Online, maken per relatie een risicoscore en zetten de mogelijke naheffing in je forecast, zodat je een onderbouwd besluit kunt nemen. Voor de juridische herinrichting van contracten werken wij samen met je arbeidsrechtadvocaat; wij leveren de cijfers en het dossier.

Let op: Dit artikel is met zorg samengesteld op basis van de wet- en regelgeving en rechtspraak zoals die in oktober 2026 geldt en is bedoeld als algemene toelichting. Onderdelen zijn nog in beweging, zoals de exacte grens van het rechtsvermoeden en de Zelfstandigenwet. Het vormt geen persoonlijk fiscaal of juridisch advies. Je eigen situatie kan tot een andere uitkomst leiden. Overleg altijd met je adviseur voordat je beslissingen neemt.

Veelgestelde vragen

• Krijg ik in 2026 een boete als mijn freelancer schijnzelfstandig blijkt? Een verzuimboete niet, die zijn pas vanaf 2027 weer mogelijk. Een vergrijpboete wel bij opzet of grove schuld, voor situaties vanaf 1 januari 2026. De naheffing van loonheffingen vanaf 1 januari 2025 staat los van boetes en is altijd mogelijk.
• Geldt het rechtsvermoeden van €38 ook voor de Belastingdienst? Nee, het is een civielrechtelijk vermoeden waarop de werkende zich kan beroepen. De Belastingdienst toetst zelf aan de gewone criteria. Een rechterlijk oordeel dat er een arbeidsovereenkomst is, maakt een fiscale naheffing wel aannemelijk.
• Is €38 per uur de definitieve grens? Dat bedrag is gebaseerd op 1 januari 2026 en wordt geïndexeerd. Het bedrag dat op 31 december 2026 geldt, wordt nog apart vastgesteld. Houd dus een marge aan.
• Beschermt een goedgekeurde modelovereenkomst mij? Alleen als je er in de praktijk ook naar werkt. De Belastingdienst beoordeelt de feitelijke uitvoering, niet de tekst van het contract.
• Wanneer komt de Zelfstandigenwet? Het kabinet mikt op 1 januari 2028. Het concept is in 2026 in consultatie gegaan en kan nog wezenlijk veranderen.
• Lost een BV van de zzp'er het probleem op? Niet automatisch. Inhuur via een BV verkleint het risico in de praktijk, maar als de persoon achter de BV feitelijk onder gezag werkt zoals een werknemer, kan de constructie alsnog worden doorgeprikt. Laat dit per geval beoordelen.

Bronnen

• Belastingdienst, Arbeidsrelaties en handhaving door de Belastingdienst (https://www.belastingdienst.nl/wps/wcm/connect/nl/arbeidsrelaties/content/handhaving)
• Rijksoverheid, In 2025 geen boetes bij handhaving schijnzelfstandigheid (https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/12/18/in-2025-geen-boetes-bij-handhaving-schijnzelfstandigheid)
• Rijksoverheid, Kabinet kiest voor meer rust en duidelijkheid voor zzp'ers en opdrachtgevers, 6 maart 2026 (https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2026/03/06/kabinet-kiest-voor-meer-rust-en-duidelijkheid-voor-zzpers-en-opdrachtgevers)
• Eerste Kamer, Wet invoering rechtsvermoeden van arbeidsovereenkomst op basis van uurtarief (36.783) (https://www.eerstekamer.nl/wetsvoorstel/36783_wet_invoering)
• Ondernemersplein, Laag uurtarief van zzp'er kan leiden tot arbeidsovereenkomst (https://ondernemersplein.overheid.nl/wetswijzigingen/laag-uurtarief-van-zzper-kan-leiden-tot-arbeidsovereenkomst/)
• Salaris Vanmorgen, Zachte landing handhaving schijnzelfstandigheid deels verlengd in 2026 (https://www.salarisvanmorgen.nl/2025/12/20/zachte-landing-handhaving-schijnzelfstandigheid-deels-verlengd-in-2026/)
• Accountancy Vanmorgen, Hoge Raad geeft uitleg Deliveroo arrest: ondernemerschap kan doorslaggevend zijn (https://www.accountancyvanmorgen.nl/2025/02/21/hoge-raad-geeft-uitleg-deliveroo-arrest-ondernemerschap-kan-doorslaggevend-zijn/)
• ZiPconomy, De Zelfstandigenwet, een veilige haven voor zzp'ers? (https://www.zipconomy.nl/2026/09/de-zelfstandigenwet-een-veilige-haven-voor-zzpers/)

Lees ook: BV of eenmanszaak in 2026: welke rechtsvorm past bij jou? · De g-rekening en ketenaansprakelijkheid uitgelegd (2026) · Projectadministratie voor bureaus: grip op uren, marge en onderhanden werk

Liever laten regelen?

Wil je weten hoeveel risico er in je freelance inhuur zit, uitgerekend uit je eigen administratie? Bekijk onze aanpak voor agencies en voor tech scale ups, of plan een vrijblijvende kennismaking.